Szympans (Pan troglodytes) to jeden z najbliższych krewnych człowieka w świecie zwierząt. Należy do rodziny człowiekowatych i zamieszkuje lasy oraz sawanny Afryki równikowej.

Dorosłe osobniki osiągają wysokość około 1–1,7 m (w pozycji wyprostowanej) i masę od 30 do 70 kg, przy czym samce są wyraźnie większe i silniejsze od samic.

Wygląd i cechy charakterystyczne

Szympans ma silnie rozwinięte cechy pozwalające na zarówno chodzenie po ziemi, jak i wspinaczkę.

Najważniejsze cechy:

• czarne lub ciemnobrązowe futro,
• jasna skóra twarzy (ciemniejąca z wiekiem),
• długie, silne ramiona,
• chwytne dłonie i stopy z przeciwstawnym kciukiem,
• wyraźna mimika twarzy.

Występowanie

Naturalny zasięg obejmuje:

• Afrykę Zachodnią i Środkową,
• regiony od Senegalu po zachodnią Ugandę i Tanzanię.

Występują w wielu typach siedlisk w strefie równikowej.

Środowisko życia

Szympansy zasiedlają:

• lasy deszczowe,
• lasy galeriowe,
• sawanny z zadrzewieniami,
• obszary górskie i nizinne.

Większość czasu spędzają na drzewach, ale często schodzą na ziemię.

Tryb życia i zachowanie

Szympansy są bardzo społeczne i inteligentne.

Najważniejsze cechy:

• życie w dużych grupach (społecznościach),
• złożona hierarchia społeczna,
• silne więzi rodzinne,
• używanie narzędzi (np. patyków do zdobywania pokarmu),
• komunikacja głosowa i mimiczna.

Pożywienie

Szympansy są wszystkożerne.

Dieta obejmuje:

• owoce,
• liście,
• nasiona,
• owady (np. termity),
• małe kręgowce,
• sporadycznie mięso.

Rozmnażanie

Rozród nie jest sezonowy.

Najważniejsze informacje:

• ciąża trwa około 230 dni,
• zwykle rodzi się 1 młode,
• młode pozostaje przy matce kilka lat,
• silna więź matka–potomstwo,
• młode uczą się zachowań społecznych w grupie.

Naturalni wrogowie

Do zagrożeń należą:

• lamparty,
• duże węże (dla młodych),
• inne drapieżniki,
• człowiek (utrata siedlisk i kłusownictwo).

Znaczenie w ekosystemie

Szympansy pełnią ważną rolę:

• rozsiewają nasiona roślin,
• regulują populacje owadów i drobnych zwierząt,
• wpływają na strukturę lasów tropikalnych.

Szympans w ogrodach zoologicznych

Gatunek jest hodowany w wielu ogrodach zoologicznych, często w ramach programów ochrony.

Wymaga:

• bardzo złożonych, wielopoziomowych wybiegów,
• stymulacji intelektualnej (zabawki, enrichment),
• życia w grupie,
• diety owocowo-roślinnej z dodatkiem białka.

Ciekawostki

1. Szympansy dzielą z człowiekiem ok. 98–99% DNA.
2. Potrafią używać narzędzi, a nawet je modyfikować.
3. Mają bardzo rozwinięte życie społeczne i emocjonalne.
4. Rozpoznają siebie w lustrze (część osobników).
5. Są jednymi z najinteligentniejszych zwierząt na świecie.