Koń Przewalskiego (Equus ferus przewalskii), nazywany również dzikim koniem azjatyckim, to jeden z ostatnich prawdziwie dzikich gatunków koni na świecie. W przeciwieństwie do koni domowych, koń Przewalskiego nigdy nie został udomowiony. Jego nazwa pochodzi od rosyjskiego odkrywcy Nikołaja Przewalskiego, który jako pierwszy opisał go w XIX wieku na terenach Mongolii. Przez wiele lat gatunek ten uważano za wymarły w stanie dzikim, jednak dzięki międzynarodowym programom reintrodukcji udało się przywrócić go do naturalnego środowiska.

Wygląd

Koń Przewalskiego różni się wyglądem od znanych nam koni domowych. Jest nieco niższy i bardziej krępy. Dorosłe osobniki osiągają wysokość w kłębie od 120 do 150 cm, a ich masa ciała waha się od 250 do 350 kg. Charakteryzuje się krótką, masywną sylwetką, mocnymi kończynami i dużą głową osadzoną na stosunkowo krótkiej szyi. Jego uszy są małe i ruchliwe, a oczy duże i wyraziste.

Umaszczenie konia Przewalskiego to odcienie żółtobrązowego, piaskowego lub rdzawobrązowego koloru, z jaśniejszym brzuchem oraz charakterystyczną, ciemną pręgą biegnącą wzdłuż grzbietu aż do ogona. Grzywa jest krótka, sztywna i sterczy pionowo – w przeciwieństwie do opadającej grzywy koni domowych. Brakuje mu również tzw. czołowego kosmyka. Na nogach często widoczne są ciemne „skarpetki”.

Pożywienie

Koń Przewalskiego to roślinożerca typowy dla środowiska stepowego. Jego dieta opiera się głównie na różnych gatunkach traw, ziół i innych niskich roślin. W okresach niedoboru pożywienia, zwłaszcza zimą, sięga także po korzenie, korę krzewów, mchy i porosty. Potrafi rozkopywać śnieg kopytami, aby dotrzeć do ukrytej pod nim roślinności. Jego układ pokarmowy jest przystosowany do trawienia mało kalorycznego pokarmu bogatego w błonnik, co umożliwia mu przetrwanie w trudnych warunkach stepowych.

Rozmnażanie

Sezon rozrodczy koni Przewalskiego przypada na wiosnę i lato – od kwietnia do lipca. W tym czasie ogiery rywalizują ze sobą o prawo do posiadania haremu, czyli grupy samic, z którymi mogą się rozmnażać. Walki o dominację są widowiskowe, ale rzadko kończą się poważnymi obrażeniami. Po zapłodnieniu ciąża u klaczy trwa około 11 do 12 miesięcy. Najczęściej rodzi się jedno źrebię, które już po kilkunastu minutach od narodzin potrafi wstać i poruszać się razem z matką.

Młode pozostaje przy matce przez kilka miesięcy, choć do pełnej samodzielności dojrzewa dopiero po około roku. Młode ogiery po osiągnięciu dojrzałości płciowej opuszczają harem i dołączają do tzw. grup kawalerskich lub próbują założyć własne haremy. Stado prowadzi dominujący ogier, który dba o bezpieczeństwo grupy i utrzymanie porządku.

Występowanie

Naturalnym środowiskiem konia Przewalskiego są rozległe, półpustynne stepy Azji Środkowej, głównie tereny dzisiejszej Mongolii. Najważniejszym miejscem jego występowania jest Park Narodowy Hustai Nuruu, gdzie w latach 90. XX wieku rozpoczęto reintrodukcję gatunku. Obecnie dzikie populacje można spotkać także w rezerwacie Takhiin Tal w zachodniej Mongolii oraz w chińskim rezerwacie Kalamaili. Nieliczne osobniki zostały również wypuszczone na wolność w rezerwatach w Europie Wschodniej, np. na Ukrainie i w Rumunii.

W drugiej połowie XX wieku koń Przewalskiego całkowicie wyginął na wolności, a ostatni dziki osobnik został zaobserwowany w 1969 roku. Przetrwał jedynie dzięki osobnikom żyjącym w ogrodach zoologicznych i prywatnych hodowlach. Z populacji liczącej zaledwie kilkanaście koni udało się odtworzyć gatunek i przywrócić go do środowiska naturalnego. Obecnie koń Przewalskiego jest symbolem sukcesu międzynarodowej współpracy w zakresie ochrony przyrody.